Poradnik dla użytkownika
Fake news – co to jest i jak rozpoznać fałszywe informacje w sieci?
Fake news to celowo fałszywa lub wprowadzająca w błąd informacja rozpowszechniana jako prawdziwa. W tym artykule wyjaśniamy, czym różni się od dezinformacji, po czym ją poznać i jak samodzielnie weryfikować treści w internecie.
SPIS TREŚCI
- Co to jest fake news? Definicja
- Fake news a dezinformacja i misinformacja
- Przykłady i cele fake newsów
- Jak rozpoznać fake news? Sygnały ostrzegawcze
- Jak zweryfikować informację krok po kroku?
- Gdzie sprawdzić i zgłosić fake newsy?
- FAQ
Fake news to fałszywa lub zmanipulowana informacja, która jest rozpowszechniana jako prawdziwa. Może być clickbaitowym nagłówkiem czy podrobionym cytatem albo zdjęciem. Ma na celu wprowadzić w błąd czy przyciągnąć uwagę i może doprowadzić do wyłudzenia danych. Można ją rozpoznać po sensacyjnym tytule, braku autora i daty, nieznanym źródle pochodzenia informacji czy błędach językowych.
Najważniejsze w skrócie
- Fake news to fałszywa informacja, która jest dystrybuowana jako prawdziwa i rzetelna.
- Celem jest oszukanie odbiorcy, aby wyłudzić jego dane, zwiększyć zyski z reklam lub osiągnąć wpływ polityczny.
- Fake news może być clickbaitowym nagłówkiem, podrobionym cytatem albo zmanipulowanym zdjęciem.
- Można go poznać po sensacyjnym, szokującym tytule, braku źródła i autora czy błędach językowych.
- Sprawdzanie potencjalnych fake newsów oferują organizacje fact-checkingowe (Demagog, AFP Sprawdzam czy Konkret24), natomiast oszustwa można zgłaszać administratorom serwisów internetowych oraz do CERT Polska.
Co to jest fake news? Definicja
To fałszywa lub zmanipulowana informacja, która jest publikowana i rozpowszechniana jako prawdziwa. Kluczową intencją fake newsa jest wprowadzenie odbiorców w błąd lub przyciągnięcie ich uwagi.
Fake news a dezinformacja i misinformacja
Fake news, podobnie jak dezinformacja, zmierza do oszukania odbiorców w celu osiągnięcia konkretnych korzyści, natomiast misinformacja to nieświadome powielanie fałszywych informacji.
|
|
Fake news
|
Dezinformacja
|
Misinformacja
|
|
Co to jest?
|
|
|
|
|
Intencja
|
|
|
|
|
Cel
|
|
|
|
Przykłady i cele fake newsów
Fake news może być clickbaitowym nagłówkiem (szokującym czy sensacyjnym tytułem, który próbuje Cię zmusić do kliknięcia w link), fałszywą „sensacją” zdrowotną, podrobionym cytatem czy zmanipulowanym zdjęciem. Spotykany jest też deepfake, a więc podmienianie twarzy czy głosu znanych osób za pomocą sztucznej inteligencji.
Do czego może zmierzać fake news? Do wyłudzenia danych albo zwiększenia wpływów z reklam, a nawet do siania paniki czy uzyskania wpływów politycznych.
Jak rozpoznać fake news? Sygnały ostrzegawcze
To, co powinno wzbudzić Twoją czujność, to sensacyjny, emocjonalny nagłówek, a także brak autora i daty. Na fake newsa mogą wskazywać też błędy językowe w treści wiadomości, prośba o pilne jej udostępnienie albo nieznane źródło jej pochodzenia czy brak innych dowodów wskazujących na jej rzetelność.
Jak zweryfikować informację krok po kroku?
- Sprawdź źródło informacji (kto ją opublikował) i domenę.
- Zweryfikuj jej datę (czy nie jest sprzed lat) i autora.
- Zbadaj nagłówek. Jeśli jest sensacyjny lub emocjonalny albo ma wzbudzić strach, może wskazywać na fake newsa.
- Poszukaj tej samej informacji w wiarygodnych mediach.
- Zweryfikuj zdjęcie. Wyszukaj je obrazem, aby upewnić się, czy nie dotyczy innego kontekstu.
Aby nie wpaść w pułapkę autorów fake newsów i nie dać się wciągnąć w manipulacje inicjowane przez nich, zawsze kieruj się zasadą ograniczonego zaufania. Pomoże Ci ona przebrnąć przez gąszcz nierzetelnych informacji publikowanych w sieci.
Gdzie sprawdzić i zgłosić fake newsy?
Do sprawdzenia fake newsów służą serwisy fact-checkingowe, jak Demagog, AFP Sprawdzam czy Konkret24. W przypadku podejrzanych treści publikowanych w social mediach można je zgłaszać administratorom poszczególnych serwisów. A jeśli doszło do oszustwa, warto je przekazać do CERT Polska.
FAQ
1. Co to jest fake news?
To celowo fałszywa lub wprowadzająca w błąd informacja, która jest rozpowszechniana w charakterze prawdziwej.
2. Jak rozpoznać fake news?
Może o nim świadczyć sensacyjny nagłówek, brak autora i daty, nieznane źródło pochodzenia informacji czy brak jej potwierdzenia w wiarygodnych mediach.
3. Jak zweryfikować fake news?
Sprawdź jego źródło, autora i datę, poszukaj informacji w wiarygodnych mediach, zweryfikuj zdjęcie wyszukiwaniem obrazem oraz sięgnij do jednego z serwisów fast-checkingowych.
4. Gdzie sprawdzić fake news?
W serwisach fast-checkingowych typu Demagog, AFP Sprawdzam czy Konkret24.
5. Jaki jest cel fake newsów?
Najczęściej zysk (z reklam, oszustwa), ale celem może też być uzyskanie wpływu politycznego, przyciągnięcie uwagi czy sianie dezinformacji.
6. Jak powstaje fake news?
Przez zmyślenie i manipulację faktami, wyrwanie informacji z kontekstu, podrobienie cytatu albo zmanipulowanie zdjęcia/deepfake.
7. Gdzie zgłosić fake news?
Na platformie, na której pojawiła się dana informacja. Oszustwo można też zgłosić do CERT Polska.
