Cyber rady
Mały człowiek, duże prawo do prywatności. Dlaczego warto pytać dziecko o zgodę?
Kiedyś prawo dziecka do głosu w kwestii decyzji podejmowanych przez dorosłych sprowadzało się do powiedzenia: „Dzieci i ryby głosu nie mają”. Współczesne rodzicielstwo opiera się na dialogu z dzieckiem, a pytanie go o zdanie staje się naturalnym elementem codzienności. Pytamy, jakie zajęcia dodatkowe wybrać, czy gdzie pojechać na wakacje. Okazuje się jednak, że w kwestii publikowania zdjęć i informacji w internecie, ta praktyka nie zawsze jest konsekwentnie stosowana. Jak podaje raport T-Mobile „Status: Udostępnione – skala i charakterystyka sharentingu w Polsce”, 79% rodziców twierdzi, że dziecko należy pytać o zgodę przed publikacją materiałów z jego udziałem, ale tylko 34% rodziców przyznaje, że robi to często lub zawsze. Tymczasem pytanie o zgodę na publikację własnego wizerunku daje dzieciom poczucie sprawczości, szacunku i zaufania do rodziców.
„To moje dziecko, ja decyduję” – taki argument często pojawia się w dyskusjach o sharentingu. W praktyce warto jednak pamiętać, że skutki publikacji dotyczą przede wszystkim dziecka. Możliwych konsekwencji jest sporo – od złośliwości ze strony rówieśników przez narażanie na przestępstwa o charakterze seksualnym aż po oszustwa przeprowadzone np. przy pomocy sztucznej inteligencji. Choć mogą one nigdy nie wystąpić, przed kliknięciem „udostępnij” warto, obok rozważenia ryzyka, zapytać dziecko o zgodę. Pamiętajmy jednak, że to rodzic, niezależnie od odpowiedzi dziecka, ponosi odpowiedzialność za decyzję o publikacji. Warto mimo to zaangażować je w ten proces: nie po to, by „zabezpieczyć się” przed ryzykiem, lecz dlatego, że to istotny element budowania relacji opartej na zaufaniu.
Pytanie o zgodę to wyraz szacunku
Dla wielu rodziców publikacja zdjęcia dziecka wydaje się czymś naturalnym. W końcu to oni wykonali fotografię, uczestniczyli w danym wydarzeniu i chcą podzielić się ważną chwilą z rodziną czy znajomymi.
Jednak z perspektywy dziecka sytuacja wygląda inaczej. Bohaterem zdjęcia nie jest rodzic, lecz młody człowiek, który z wiekiem coraz wyraźniej buduje własną tożsamość, granice i poczucie prywatności.
Pytanie o zgodę daje dziecku poczucie podmiotowości – sygnał, że jego zdanie się liczy. To z kolei wpływa na jego pewność siebie, samoocenę i decyzyjność, a także wzmacnia relacje oraz buduje wzajemne zaufanie.
Lekcja odpowiedzialności
Warto pamiętać, że rozmowa o publikowaniu zdjęć nie służy wyłącznie ochronie jego prywatności. To również okazja do uczenia dzieci świadomego korzystania z technologii.
Kiedy rodzic pyta o zgodę, pokazuje, że publikowanie treści w internecie nie jest odruchem ani automatyczną czynnością. To decyzja, którą warto przemyśleć.
Dziecko uczy się dzięki temu ważnej zasady – zanim opublikujemy zdjęcie lub informację dotyczącą innej osoby, powinniśmy zastanowić się, czy ta osoba się na to zgadza. Taka lekcja może okazać się znacznie cenniejsza niż rozbudowany wykład o bezpieczeństwie w sieci.
Nie zawsze usłyszymy „tak”
Wielu rodziców obawia się, że pytanie dziecka o zgodę oznacza utratę możliwości dzielenia się ważnymi momentami życia rodzinnego. Nie da się ukryć, że czasem dziecko powie „nie”. Jednak wówczas zyskamy coś o wiele cenniejszego niż garść lajków i miłych komentarzy – zaufanie.
I właśnie wtedy najpełniej ujawnia się sens pytania o zgodę. Nie chodzi przecież o to, by usłyszeć oczekiwaną odpowiedź, ale by uznać prawo dziecka do jej udzielenia.
A co, gdy dziecko jest małe?
Niemowlę czy kilkulatek nie potrafi świadomie ocenić, czym jest publikacja w internecie i jakie może mieć skutki. Tym samym nie jest zdolne do wyrażenia świadomej zgody. Nie oznacza to jednak, że jego prywatność ma mniejsze znaczenie. Przeciwnie – skoro dziecko nie może jeszcze samo wyrazić w pełni świadomej zgody, to na rodzicu spoczywa szczególna odpowiedzialność za ochronę jego wizerunku.
Warto więc zadać sobie pytanie, czy lepszym rozwiązaniem nie jest zawężenie kręgu odbiorców i wysłanie zdjęcia bezpośrednio do najbliższych. To tylko kilka kliknięć więcej, które mogą uchronić dziecko przed wieloma niebezpieczeństwami w przyszłości.
Z czasem można stopniowo włączać dziecko w podejmowanie decyzji – dla każdego dziecka ten moment będzie inny. Wyznacznikiem jest przede wszystkim możliwość wyrażenia świadomej zgody, czyli zrozumienie przez dziecko, jak działa internet i media społecznościowe oraz jakie konsekwencje może mieć publikacja jego wizerunku.
Pytanie dziecka o zgodę przed publikacją zdjęcia nie wymaga specjalistycznej wiedzy ani nowych aplikacji. Wymaga jedynie zatrzymania się na chwilę i uznania, że młody człowiek ma prawo do własnego zdania na temat swojej obecności w sieci. Bo choć dziecko może być małe, jego prawo do prywatności wcale nie jest.
O kampanii
„Status: Udostępnione” to ogólnopolska kampania informacyjno-edukacyjna T-Mobile realizowana we współpracy z Komendą Główną Policji, dotyczy zjawiska sharentingu i pokazuje, jak publikowanie zdjęć oraz informacji o dzieciach może wpływać na ich prywatność, tożsamość i bezpieczeństwo. Kampania zachęca dorosłych do refleksji przed udostępnieniem wizerunku dziecka i przekazuje praktyczną wiedzę potrzebną do podejmowania bardziej świadomych decyzji w sieci. Więcej informacji dostępnych jest na stronie: https://www.t-mobile.pl/status-udostepnione/.
